PHÒNG CHỐNG TỘI PHẠM CÔNG NGHỆ CAO: XÂY DỰNG LÁ CHẮN SỐ CHO NGƯỜI DÂN
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, tội phạm công nghệ cao đang nổi lên như một thách thức lớn đối với an ninh quốc gia và đời sống người dân. Việc xây dựng một không gian mạng an toàn, lành mạnh đòi hỏi nỗ lực từ nhiều phía, đặc biệt là ý thức cảnh giác của mỗi cá nhân.
Cảnh báo người dân phòng chống tội phạm trên mạng xã hội
Nếu trước đây tội phạm công nghệ cao chủ yếu tập trung vào trộm cắp dữ liệu hoặc phát tán mã độc, thì hiện nay các thủ đoạn đã mở rộng sang lừa đảo tài chính, giả mạo cơ quan Nhà nước, tấn công vào tài khoản ngân hàng và chiếm đoạt thông tin cá nhân.
Theo Bộ Công an, chỉ riêng năm 2024, lực lượng chức năng đã xử lý hơn 2.500 vụ việc liên quan đến tội phạm sử dụng công nghệ cao, tăng gần 25% so với năm trước. Đáng chú ý, trên 70% nạn nhân là người trẻ và người trung niên – nhóm sử dụng mạng xã hội thường xuyên nhưng chưa thành thạo kỹ năng bảo mật.
Không chỉ gây thiệt hại về kinh tế, tội phạm mạng còn ảnh hưởng đến niềm tin xã hội, làm gián đoạn hoạt động của doanh nghiệp, thậm chí có thể tác động đến an ninh quốc gia thông qua các cuộc tấn công vào hệ thống dữ liệu quan trọng.
Thực trạng và những hình thức phổ biến
Qua các vụ án đã điều tra, có thể nhận diện một số thủ đoạn điển hình:
- Giả mạo cơ quan công an, tòa án, ngân hàng để yêu cầu người dân cung cấp mã OTP hoặc chuyển tiền “xác minh”.
- Phát tán đường link giả mạo chứa mã độc, điều hướng người dùng đến trang web có giao diện giống hệt dịch vụ chính thức.
- Lừa đảo qua mạng xã hội, mạo danh người thân hoặc đồng nghiệp vay tiền.
- Chiếm đoạt thông tin cá nhân thông qua các ứng dụng không rõ nguồn gốc.
- Thay thế mã QR thanh toán tại cửa hàng bằng mã giả để trục lợi.
Cục An ninh mạng cho biết:
“Điểm nguy hiểm nhất là tội phạm luôn thay đổi phương thức, đồng thời khai thác chính những sơ hở nhỏ của người dùng để chiếm đoạt tài sản”.
Vụ việc của một chủ cửa hàng cà phê tại Hà Nội là ví dụ điển hình: chỉ trong vài giờ, toàn bộ giao dịch thanh toán bằng QR của khách đã bị điều hướng sang tài khoản của kẻ gian. Thiệt hại hơn 20 triệu đồng, và điều khiến chủ quán trăn trở nhất là “không nghĩ rủi ro có thể đến từ một mã QR nhìn hoàn toàn bình thường”.
Nhận định của chuyên gia và cơ quan quản lý
Các chuyên gia an ninh mạng nhận định, hành lang pháp lý của Việt Nam đang từng bước hoàn thiện, nhưng thách thức lớn nhất vẫn đến từ sự chủ quan của người dùng. Kỹ sư an toàn thông tin Trần H.T nhấn mạnh:
“Không có công nghệ nào bảo vệ hiệu quả nếu người dùng thiếu cảnh giác. Tội phạm công nghệ cao thường khai thác tâm lý nôn nóng, lo lắng hoặc tin vào những ‘quy trình’ giả mạo”.
Trong khi đó, đại diện Bộ Thông tin và Truyền thông cho biết các đơn vị đang phối hợp với doanh nghiệp công nghệ để xây dựng hệ thống giám sát, cảnh báo sớm, đồng thời tăng cường hoạt động phổ biến kiến thức an toàn mạng đến cộng đồng.
Dẫn chứng thực tế
Nhiều người dân khi chia sẻ về trải nghiệm bị lừa cho biết kẻ gian hành xử “như thật”, nói chuyện nhẹ nhàng, chuẩn xác về thuật ngữ, thậm chí gửi kèm “giấy tờ” có con dấu giả. Một phụ huynh tại TP.HCM kể lại:
“Con tôi chơi game online và bị dụ chuyển tiền để ‘nâng cấp tài khoản’. Chỉ cần 3 phút bất cẩn, toàn bộ thẻ ngân hàng liên kết ví điện tử bị rút sạch”.
Các câu chuyện như vậy cho thấy tội phạm không chỉ nhắm vào người cao tuổi hay người thiếu hiểu biết, mà có thể tấn công bất kỳ ai – miễn là họ sơ suất trong một khoảnh khắc.
Giải pháp và kiến nghị
Để phòng chống tội phạm công nghệ cao một cách bền vững, cần sự phối hợp chặt chẽ từ Nhà nước, doanh nghiệp và từng người dân.
- Tăng cường tuyên truyền và giáo dục an toàn mạng
Các trường học, cơ quan, doanh nghiệp cần đưa an toàn số vào hoạt động thường xuyên; giúp người dân nhận diện dấu hiệu lừa đảo và cách tự bảo vệ dữ liệu cá nhân. - Hoàn thiện pháp luật và xử lý nghiêm minh
Các chuyên gia đề xuất đẩy mạnh phối hợp quốc tế, bởi nhiều đường dây tội phạm hoạt động xuyên biên giới. Việc xử lý nhanh và công khai kết quả sẽ góp phần răn đe và củng cố niềm tin của xã hội. - Nâng cao năng lực kỹ thuật của các nền tảng số trong nước
Các doanh nghiệp công nghệ cần phát triển hệ thống xác thực mạnh, mã hóa dữ liệu và cảnh báo sớm cho người dùng khi phát hiện dấu hiệu bất thường. - Chủ động xây dựng “lá chắn cá nhân”
Người dân cần thực hiện các nguyên tắc cơ bản:
- Không cung cấp mã OTP hoặc mật khẩu dưới bất kỳ hình thức nào.
- Không nhấn vào đường link lạ.
- Bật xác thực hai lớp cho tài khoản quan trọng.
- Cập nhật phần mềm thường xuyên.
- Kiểm tra kỹ mã QR trước khi thanh toán.
Nguyên tắc cần tuyệt đối ghi nhớ
1. Tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân
Bao gồm CMND/CCCD, số tài khoản ngân hàng, mã OTP. Đây là mục tiêu số một mà tội phạm mạng luôn tìm cách chiếm đoạt.
2. Không nhấn vào link lạ
Hầu hết các vụ chiếm quyền điều khiển tài khoản đều xuất phát từ việc người dùng click đường link giả mạo.
3. Kích hoạt xác thực hai lớp & cập nhật phần mềm bảo mật
Đây là biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ bị hacker tấn công.
4. Kiểm tra thông tin qua cơ quan nhà nước, tổng đài của ngân hàng
Không tin vào các cuộc gọi yêu cầu chuyển tiền hay cung cấp dữ liệu “để điều tra”.
Phòng chống tội phạm công nghệ cao không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chức năng, mà còn là trách nhiệm của từng người dân trong hành trình bảo vệ sự an toàn của mình và cộng đồng. Một không gian mạng an toàn được xây dựng từ những hành động nhỏ nhưng kiên trì – bắt đầu từ mỗi chúng ta.
Bạn muốn tự bảo vệ mình tốt hơn trong môi trường số?
Hãy chủ động trang bị kiến thức và kỹ năng phòng chống tội phạm công nghệ cao ngay hôm nay. Mỗi cá nhân xây dựng được lá chắn số của riêng mình sẽ góp phần tạo nên một cộng đồng an toàn, vững mạnh hơn trước những thủ đoạn tinh vi của tội phạm mạng.
👉 Tìm hiểu thêm bộ hướng dẫn phòng chống tội phạm công nghệ cao, nhận cảnh báo mới nhất và cách xử lý khẩn cấp khi gặp nghi vấn:
🔗 https://vdg.vn/bao-ve-an-toan-so
Đừng đợi đến khi sự cố xảy ra mới hành động. Hãy bắt đầu từ những bước nhỏ – và chia sẻ thông tin này đến người thân, bạn bè để cùng phòng chống tội phạm công nghệ cao hiệu quả hơn.
Tham khảo xem thêm:
Hack SIM Ngày Càng Tinh Vi: Mất SIM = Mất Tiền? Cách Giữ An Toàn Mã OTP
Người lao động nghỉ việc có được hoàn thuế không? (Cập nhật 2026)
Cảnh báo lừa đảo từ thiện và giả mạo app ngân hàng
Nhận diện và phòng chống lừa đảo trực tuyến bảo vệ người dân trên không gian mạng”.